Progressiegerichte vraagtechnieken
Sinds de introductie van progressiegericht werken in 2011 heeft deze benadering een vaste plek verworven in de gereedschapskist van coaches, leidinggevenden en hulpverleners. Toch blijkt in de praktijk dat veel professionals zich beperken tot een handvol vertrouwde technieken – denk aan de nuttigheidsvraag of de cirkeltechniek – terwijl er een schat aan andere interventies beschikbaar is. Het overzicht dat ik hier geef, bevat verschillende vraagtechnieken, waarvan er vast meerdere zijn die nieuw voor je zijn of die je nog niet actief inzet. Deze technieken kunnen heel behulpzaam zijn in uitdagende gesprekken. Hopelijk brengt het overzicht je weer op wat nieuwe ideeën om uit te proberen.
Lees verder »Hoe begrijpen we psychopathologie: biologisch of sociaal?
In een eerder artikel pleitte ik voor voorzichtigheid in het gebruiken van psychische labels als ADHD, OCD en autisme. Ik schreef daarin dat hoogleraar Laura Batstra waarschuwt dat we gedrag te snel pathologiseren: een label beschrijft dat iemand onrustig is, maar verklaart niet waarom. Toch blijven we zoeken naar “de oorzaak” in het brein of de genen. Waarom lukt het ons maar niet om die context – de school, het gezin, de maatschappij – serieus te nemen als primaire verklaring? Eric Turkheimer, psycholoog aan de Universiteit van Virginia, biedt in een recent essay in World Psychiatry een denkkader dat helpt deze impasse te doorbreken. Zijn centrale vraag is: op welke schaal moeten we psychopathologie eigenlijk begrijpen voordat we gaan zoeken naar oorzaken?
Lees verder »Tijdsarmoede: meer geld, minder tijd
De beroemde econoom John Maynard Keynes voorspelde in 1930 nog dat technologische vooruitgang ons zou bevrijden van langdurige arbeid en zou resulteren in overvloedige vrije tijd. Die voorspelling is niet uitgekomen. Het tegendeel blijkt waar. Het fenomeen “tijdsarmoede” beschrijft het chronische gevoel te veel te doen te hebben met onvoldoende beschikbare tijd (Giurge et al., 2020). Het gaat hierbij niet simpelweg om druk zijn, maar om een aanhoudend ervaren tekort dat doorwerkt in welzijn, gezondheid en productiviteit. Onderzoekers ontdekten dat tijdsarmoede een systemisch probleem is geworden dat dwars door inkomensgroepen heen snijdt.
Lees verder »Hoe uitspraken over beperkte ontwikkelbaarheid zichzelf waarmaken
Onlangs kreeg ik een interessante vraag over ontwikkelbaarheid van comptenties van een oud-cursist. Hij vertelde me over een leiderschapsprogramma bij een grote organisatie waar hij bij betrokken was. Het programma zat op zich goed in elkaar: er was een heldere visie op leiderschap die netjes was vertaald naar competenties voor de deelnemers. Toch viel hem iets op dat hij als ondermijnend ervoer. Bij sommige competenties in het profiel stond een labeltje met een inschatting van de leerbaarheid. Bij de competentie ‘Strategische Behendigheid’ stond bijvoorbeeld: ontwikkelbaarheid ‘matig’. Dit was zichtbaar voor de deelnemers. Zijn vraag aan mij was: hoe denk jij hierover? Laat ik vooropstellen: de professionals die zo’n model maken, doen dat zelden met kwade bedoelingen. Waarschijnlijk willen ze eerlijk zijn en voorkomen dat deelnemers gefrustreerd raken als de ontwikkeling niet gemakkelijk gaat. Toch is dit label problematisch. Ik heb mijn antwoord aan de vragensteller opgebouwd langs twee lijnen: de logische houdbaarheid van de stelling en de psychologische impact ervan. Lees verder »
Strategische vragen: krachtige mentale gewoonte voor progressie
Strategische vragen veranderen de manier waarop je omgaat met uitdagingen, doelen en dagelijkse situaties. In een recent artikel in Perspectives on Psychological Science beschrijft psycholoog Patricia Chen (University of Texas at Austin) het verschil tussen vragen als “Ben ik hier wel slim genoeg voor?” en “Wat kan ik proberen om hier beter in te worden?” Het type vraag dat je jezelf stelt bepaalt je motivatie, je gedrag en je progressie.
Lees verder »De D-factor en primaire wereldbeelden: de wereld zien als lelijk en zinloos
In eerdere artikelen besprak ik de D-factor (de gemeenschappelijke kern van alle donkere persoonlijkheidstrekken), de maatschappelijke oorzaken ervan, en de waarden die ermee samenhangen. We weten dat mensen met een hoge D-factor geneigd zijn hun eigenbelang te maximaliseren ten koste van anderen, en dat ze dit gedrag rechtvaardigen met cynische overtuigingen. Nieuw onderzoek van Schrödter & Hilbig (2026) voegt hier een belangrijk puzzelstuk aan toe. Het kijkt niet naar gedrag of rechtvaardigingen, maar naar beleving: door wat voor bril kijken deze mensen naar de werkelijkheid? De uitkomst is interessant: ze zien de wereld niet alleen als een strijdtoneel, maar als een zinloze woestijn — saai, lelijk, en zonder inherente betekenis. Lees verder »
Moreel universalisme: software voor een verbonden wereld
Zal moreel universalisme, ondanks alles wat we vandaag de dag in de wereld zien gebeuren, blijven groeien?
Wie vandaag het nieuws opent, wordt waarschijnlijk niet vrolijk. Van de felle ‘America First’-retoriek en de verharding in het publieke debat tot het onvermogen om klimaatverandering daadkrachtig aan te pakken: de wereld lijkt zich terug te trekken in loopgraven. De droom van een open, verbonden wereld maakt plaats voor een tijdperk van muren, identiteitsstrijd en eigenbelang. Het voelt alsof de vooruitgang tot stilstand is gekomen, of erger nog: dat we de klok aan het terugdraaien zijn. Maar is dat het hele verhaal? Wie uitzoomt en kijkt naar de eeuwen in plaats van de dagkoersen, ziet wellicht een ander patroon. Ooit heb ik gewezen op vijf materiële macrotrends die de menselijke geschiedenis tekenen: we worden minder antropocentrisch, onze netwerken verdichten, we werken meer samen, onze collectieve intelligentie groeit en geweld neemt af. Zou het kunnen dat deze vijf trends worden aangedreven door een zesde macrotrend, die van moreel universalisme? Lees verder »
Mentorgesprekken met leerlingen: kort, rustig en doelgericht
Mentoren voeren regelmatig gesprekken met leerlingen over tegenvallende resultaten. Die gesprekken zijn soms niet eenvoudig. De leerling zit er soms met hangende schouders bij, de mentor voelt de druk om iets te bereiken in beperkte tijd, en beiden weten dat goede voornemens lang niet altijd leiden tot betekenisvolle progressie. Voor een middelbare school maakte ik een handreiking die mentoren helpt om zulke gesprekken kort, rustig én doelgericht te voeren. Het uitgangspunt: niet proberen om alles in één gesprek op te lossen, maar toewerken naar een kleine, haalbare volgende stap en een vervolgcheck. Zo kun je samen met de leerling ontdekken wat werkt — en dat vasthouden.
Lees verder »De logica van de CPW 7-stappenaanpak: Een psychologische architectuur voor creativiteit en focus
Progressiegericht werken wordt vaak in één adem genoemd met positiviteit. Die associatie is begrijpelijk, maar wie de aanpak reduceert tot ‘positief doen’, mist de onderliggende logica. Psychologisch onderzoek laat namelijk zien dat positieve ervaringen en emoties niet op een simpele manier samenhangen met creativiteit. Het effect is afhankelijk van de motivationele intensiteit van de ervaring en van de fase in het creatieve proces. In dit artikel gebruik ik dat theoretische kader om de opbouw van de CPW 7-stappenaanpak te verhelderen. De aanpak blijkt niet slechts een lijstje vragen, maar een zorgvuldig ontworpen gespreksarchitectuur.
Lees verder »Van positieve ervaringen naar creativiteit bij twee progressiegerichte technieken
Positieve emoties lijken vaak samen te gaan met creativiteit. Veel mensen herkennen dat intuïtief: een prettige sfeer kan het denken openen. Onderzoek ondersteunt dit beeld regelmatig, maar laat ook een belangrijke nuance zien. Positieve emoties kunnen het denken verbreden, maar ze kunnen het ook vernauwen. Dat hangt vooral af van de mate waarin de positieve ervaring doelgericht en urgent aanvoelt, en van de fase van het creatieve proces. In mijn eerdere artikel Positieve emoties en creativiteit: de rol van motivationele intensiteit en creatieve fase heb ik die nuance uitgewerkt. Ik beschreef daar hoe positieve ervaringen kunnen verschillen in motivationele intensiteit. Positieve ervaringen met een lage intensiteit (zoals tevredenheid of een open verlangen) verbreden de aandacht. Positieve ervaringen met een hoge intensiteit (zoals vastberadenheid of gretigheid) vernauwen de aandacht juist. In dit artikel laat ik zien wat deze kennis zegt over twee veelgebruikte progressiegerichte technieken: het bespreken van bereikte betekenisvolle progressie en de cirkeltechniek. Lees verder »
Bedankt Michiel, Ik kende dit boek en onderzoek niet en heb er even snel wat over gelezen. Het sluit denk…
Correctie: de onderzoeker heet Kent Kiehl en hij werkte, naast MRI, met de Psychopathy Checklist van Robert Hare. Zijn boek…
Dag Coert, Een interessante blog. Het doet me denken aan een boek van Robert Hare, die als jonge psycholoog, werkend…
geweldig artikel weer, dank hiervoor. Ik heb het gedeeld op Linkedin.
Open link ► Dit artikel van Bu et al. (2026) laat zien dat de manier waarop studenten de overtuigingen van…
Open link ► Deze video bespreekt de schokkende en controversiële onthulling over de nieuwe Amerikaanse voedingsrichtlijnen voor 2026, die volgens…
Open link ► Dit artikel van Zhang et al. (2026) laat zien dat het gebruik van generatieve AI op het…
Open link ► Dit artikel van Brummelman et al. (2026) laat zien dat kinderen (8–13 jaar) al een SES-stereotype kunnen…
Open link ► Dit artikel van Kang et al. (2025) laat zien dat hogere leeftijd samenhangt met meer flourishing mentale…
Hoi Gerrit, Ik kan me je redenering voorstellen en ik sympathiseer er ook mee. Het klinkt aantrekkelijk om te zeggen:…
Dag Coert, wat een behulpzame artikel. Je legt heel mooi uit dat oligarchisering zowel in organisaties als op wereldpolitiek niveau…
Open link ► Dit artikel van Fishbach (2025) laat zien dat het proces van leren van fouten psychologisch gezien opmerkelijk…