Een paar jaar geleden keek ik samen met een paar anderen naar de film Everything Everywhere All at Once. De film uit 2022 is gemaakt door Daniel Kwan en Daniel Scheinert, ook wel bekend als “the Daniels”. Hij combineert elementen van absurdistische comedy, sciencefiction, fantasy en martial arts. We vielen van de ene verbazing in de andere. Het was een bizarre kijkervaring, vol absurde scènes die soms zo overdreven waren dat we de film nauwelijks serieus konden nemen. We wisten dat de film veel lof had geoogst en vroegen ons tijdens het kijken geregeld af: waarom in vredesnaam? Niet lang geleden zag ik de film nogmaals en dacht ik opnieuw na over waar hij in wezen om ging.

Het verhaal

Inhoudelijk draait de film om Evelyn (Michelle Yeoh), een Chinese-Amerikaanse immigrant die met haar man Waymond een wasserette runt. Ze worstelt met de rompslomp van belastingproblemen bij de IRS, familieverwachtingen en de gespannen relatie met haar dochter Joy. Al snel na het begin raakt ze plotseling verzeild in een multiversum vol bizarre versies van zichzelf en haar dierbaren. Ze ontdekt dat ze vaardigheden uit parallelle werelden kan benutten en komt terecht in een mix van absurdistische comedy, sciencefiction, fantasy en martial arts. Achter al die chaos ontvouwt zich een verhaal waarin niet alleen het multiversum op het spel staat, maar vooral ook de vraag hoe je betekenis en verbondenheid vindt in je eigen, ene leven.

Wat is de boodschap?

Toen we de film gezien hadden waren we verward en discussieerden we uitvoerig over wat de betekenis of boodschap van de film zou kunnen zijn. Het viel ons op dat er waarschijnlijk meerdere boodschappen in te vinden zijn en dat de film meerdere lagen heeft. Mij lijkt de titel de sleutel tot de boodschap ervan.

Alles, overal, tegelijkertijd willen

De titel verwijst naar een menselijke verleiding die in de film scherp wordt uitvergroot: het idee dat we alles kunnen en zouden moeten doen, dat we op alle plekken en in alle rollen tegelijk aanwezig moeten zijn. En dat we dit bovendien tegelijkertijd zouden moeten zien vol te houden.

• Alles: we willen geen mogelijkheden missen. We willen tegelijk carrière maken, een perfecte ouder zijn, avonturen beleven, en alle ongekozen paden van ons leven alsnog bewandelen.
• Overal: we proberen overal tegelijk betekenisvol te zijn — in ons gezin, op het werk, in de samenleving, online en offline.
• Tegelijkertijd: We willen alles nu: alles tegelijk ervaren en bereiken, alsof we meerdere levens naast elkaar zouden kunnen leiden.

De film laat zien dat dit niet werkt. Als we proberen alles, overal en tegelijk te leven, ontstaat er chaos, overbelasting, vervreemding en verlies van betekenis. Het verlangen om alles tegelijk vast te houden, holt de betekenis uit van de dingen die er wél toe doen.

De omkering: kiezen voor dit, hier en nu

De film laat zien dat betekenis niet ontstaat door álles, overal en tegelijk te willen vasthouden, maar juist door te kiezen. Wanneer Evelyn stopt met het najagen van alle mogelijke levens en zich richt op dit ene, huidige leven, krijgt haar bestaan weer richting en zin. Niet de veelheid, maar de bewuste keuze maakt iets waardevol.

Dat andere pad ziet er zo uit: in plaats van overal tegelijk te willen zijn en alles tegelijk te willen doen, kies je voor wat nú belangrijk is. Dat betekent: prioriteit geven aan de mensen en relaties die er werkelijk toe doen, en vriendelijk handelen via kleine, passende daden. Het betekent ook: in het moment aanwezig zijn en stap voor stap handelen in plaats van alles tegelijk te willen dragen.

Daarbij hoort de bereidheid om grenzen en onvolmaaktheid te accepteren. Je kunt niet alles zijn, niet overal tegelijk zijn en niet alles onder controle houden. Elke keuze houdt ook in dat je andere mogelijkheden loslaat en dus bepaalde voordelen mist. Maar juist dát maakt de gekozen weg betekenisvol. In plaats van verlamd te raken door wat je níet kunt hebben, ontstaat er door mildheid, verbondenheid en het toelaten van speelsheid opnieuw richting en gewicht.

De betekenis voor ons eigen leven

Ik moet af en toe denken aan deze film. Een van de dingen die ik me soms realiseer als ik eraan denk is dat ik niet alles tegelijk hoef te doen en voor elkaar hoef te hebben. Ook helpt het me om me te realiseren dat ieder pad dat je kiest ook zijn beperkingen heeft en dat het kiezen van het ene pad betekent dat je niet het andere bewandelt (en dat dit onvermijdelijk is).

Ik ben ook benieuwd naar jouw gedachten. In hoeverre zou de boodschap die ik hierboven heb verwoord nuttig of bruikbaar kunnen zijn in jouw leven of werk? Welke waarde zie jij erin voor je eigen situatie of context?