Martela et al. (2026) onderzochten met gegevens uit 66 landen of mensen die meer autonomie ervaren ook een hoger welbevinden rapporteren. Daarnaast keken ze of die samenhang sterker is in rijkere en meer individualistische landen.

Onderzoek: hangt autonomie overal samen met welbevinden?

Binnen de zelfdeterminatietheorie wordt autonomie opgevat als vrijwilligheid, zelfsturing en instemming met je eigen handelen. De auteurs wilden nagaan of autonomie op wereldschaal samenhangt met twee bekende vormen van welbevinden: geluk en levenstevredenheid. De auteurs gebruikten de zevende golf van de World Values Survey, een internationaal surveyproject. De gegevens zijn verzameld tussen 2017 en 2023 in representatieve steekproeven van volwassenen uit 66 landen, met in totaal 97.220 deelnemers. Veel interviews zijn face-to-face afgenomen.

• Autonomie was in deze dataset beschikbaar als één vraag: deelnemers gaven op een schaal van 1 tot 10 aan hoeveel “vrije keuze en controle” zij ervaren over hoe hun leven uitpakt. De auteurs noemen dit zelf een beperking, maar geven aan dat dit de enige relevante autonomie-vraag was die in deze wereldwijde dataset beschikbaar was.
• Welbevinden werd gemeten met twee vragen: één over geluk (met vier antwoordcategorieën) en één over levenstevredenheid (op een schaal van 1 tot 10).

Ja, autonomie hangt vrijwel overal samen met welbevinden

De hoofdbevinding is dat autonomie in bijna alle landen positief samenhing met welbevinden. Toen de auteurs elk land apart analyseerden en daarbij onder andere leeftijd, gender, inkomen en opleidingsniveau meenamen, vonden zij het volgende.

Voor geluk was het verband positief en statistisch significant in 64 van de 66 landen; in Nigeria en Libanon was het in die analyse niet statistisch significant. Voor levenstevredenheid was het verband positief en statistisch significant in 65 van de 66 landen; Irak was hier de uitzondering.

In hun bespreking benadrukken de auteurs bovendien dat zelfs in deze uitzonderingslanden het verband met ten minste één van de twee welbevindenmaten wel positief en significant was. Er was dus geen enkel land waarin autonomie met geen van beide welbevindenmaten positief samenhing.

Rijkdom en individualisme spelen mee

De auteurs vonden ook dat de samenhang tussen autonomie en welbevinden gemiddeld sterker was in rijkere landen en in landen die met hun maatstaf meer individualistisch zijn. Die maatstaf voor collectivisme/individualisme is gebaseerd op gedragsmatige en maatschappelijke indicatoren.

Ze plaatsen daar meteen een belangrijke kanttekening bij: rijkdom en deze collectivisme-index hangen in hun gegevens heel sterk samen. Daardoor is het moeilijk om vast te stellen of vooral welvaart, vooral individualisme, of een bredere factor die met modernisering samenhangt het verschil verklaart.

Beperkingen van dit onderzoek

De auteurs zijn duidelijk over de grenzen van hun studie. Het onderzoek is cross-sectioneel, wat betekent dat het een momentopname is. Je kunt op basis hiervan dus niet vaststellen wat oorzaak en gevolg is; je ziet een samenhang, maar niet wat wat veroorzaakt.

Daarnaast is autonomie gemeten met één item dat “vrije keuze” en “controle” combineert. De auteurs merken op dat dit verschillende aspecten tegelijk kan raken en dat vooral “vrije keuze” cultureel verschillend gewaardeerd kan worden. Ze geven aan dat moderatie-effecten mogelijk anders uitvallen als toekomstige wereldwijde surveys autonomie preciezer meten.

Ze noemen ook dat de dataverzameling deels samenviel met de COVID-19-pandemie en dat hun welbevindenmaten beperkt zijn tot geluk en levenstevredenheid; andere aspecten van een goed leven, zoals betekenis of harmonie, zijn hier niet onderzocht.

Conclusie

Martela et al. concluderen dat autonomie in deze wereldwijde data breed samenhangt met welbevinden. Tegelijk lijkt die samenhang gemiddeld sterker in rijkere en meer individualistische landen, al is extra onderzoek nodig om beter te begrijpen welke contextfactoren daarvoor verantwoordelijk zijn.

Referentie

• Martela, F., Joshanloo, M., & Krys, K. (2026). Autonomy is associated with well-being across the world, but more strongly in wealthy and individualistic countries. Social Indicators Research. https://doi.org/10.1007/s11205-025-03762-z