Soms krijgen professionals feedback die hen in verwarring brengt, bijvoorbeeld dat ze ‘best wat minder bescheiden’ mogen zijn. Dergelijke feedback is vaak goed bedoeld, maar roept direct de vraag op: moet ik me dan arroganter gaan gedragen? Moet ik mezelf meer op de borst kloppen? Het risico bestaat dat iemand geforceerd gedrag gaat vertonen dat niet bij hem of haar past, of zijn bescheidenheid – een waardevolle eigenschap – overboord gooit. Om deze verwarring op te helderen, is het nuttig om te kijken naar wat er nu écht wordt bedoeld. Vaak zit er een misverstand achter over de verhouding tussen intelectuele bescheidenheid en professionele zelfverzekerdheid, en hoe je deze kunt combineren tot een stevig-open houding.

Een misverstand over tegenpolen

Veel mensen denken bij bescheidenheid onbewust aan één glijdende schaal. Aan de ene kant staat Bescheidenheid, wat zij associëren met luisteren, ruimte geven, dienstbaarheid en twijfel toelaten. Aan de andere kant staat Onbescheidenheid, wat zij zien als het podium pakken, stellig zenden, jezelf profileren en overtuigen.

Wanneer iemand de feedback krijgt “wees maar wat minder bescheiden”, redeneert de gever vaak vanuit deze ene dimensie. De gedachte is: “Deze situatie vraagt om daadkracht en zichtbaarheid, dus moet je opschuiven naar de onbescheiden kant.” De impliciete boodschap is dat je moet kiezen: of je bent bescheiden en stil, of je bent zelfverzekerd en aanwezig. Dat is echter een denkfout. Je hoeft je bescheidenheid niet in te leveren om serieus genomen te worden. Het zijn geen tegenpolen op één lijn, maar twee aparte dimensies die je los van elkaar kunt ontwikkelen.

Twee dimensies van de professional

Laten we de twee begrippen eens uit elkaar halen en verdiepen, want ze zijn rijker dan ze op het eerste gezicht lijken.

De eerste dimensie is intellectuele bescheidenheid. Dit is niet hetzelfde als verlegenheid of jezelf klein maken. Het is een krachtige cognitieve houding waarbij je erkent dat er grenzen zijn aan je eigen kennis en dat je huidige overtuigingen onjuist kunnen zijn. Dit heeft grote voordelen. Onderzoek toont aan dat mensen met deze houding minder bezig zijn met het beschermen van hun ego en meer met het achterhalen van de waarheid. Ze vertonen meer ‘masterygedrag’: ze zoeken uitdagingen op, zetten door bij tegenslag en staan meer open voor nieuwe informatie. In plaats van onzekerheid is dit dus een motor voor groei en verbinding.

De tweede dimensie is professionele zelfverzekerdheid. Dit gaat over je gedrag in je rol. Het is de mate waarin je eigenaarschap neemt over de situatie. Dit betekent twee dingen. Ten eerste dat je procesregie voert: je biedt structuur en duidelijkheid aan de klant. Ten tweede dat je staat voor je vakmanschap: je durft jouw expertise, analyses en adviezen met vertrouwen in te brengen. Het gaat er hierbij niet om dat je voelt dat jij als persoon geweldig bent, maar dat je handelt vanuit het vertrouwen dat jij de juiste professional bent om deze klus te klaren.

Vier houdingen van adviseurs

Als we deze twee dimensies met elkaar kruisen (hoog/laag bescheidenheid vs. hoog/laag zelfverzekerdheid), zien we vier verschillende uitingsvormen in gedrag: defensief-onzeker, overmatig terughoudend, arrogant en stevig-open.

Bewust schakelen tussen leer- en presteerzone

Om die stevig-open houding effectief in te zetten, is het van belang onderscheid te maken tussen de fasen van je werk. Je kunt namelijk niet op elk moment ‘op dezelfde manier’ twijfelen. We onderscheiden drie fasen: de voorbereiding, de uitvoering en de reflectie.

• In de voorbereidingsfase en de reflectiefase bevind je je in de ‘leerzone’. Hier is twijfel zeer functioneel. Tijdens de voorbereiding helpt intellectuele bescheidenheid om scherp te blijven door jezelf af te vragen of je het juiste beeld hebt en wat je nog mist. Tijdens de reflectie achteraf stelt het je in staat om eerlijk te evalueren wat beter kan. In deze fasen is onzekerheid de brandstof voor je vakmanschap.
• In de uitvoeringsfase stap je echter in de ‘presteerzone’. Hier verander je van rol: je bent nu de gids. Op dit moment is de klant niet gebaat bij jouw persoonlijke onzekerheden of ongestructureerde twijfel. Dat belast de klant en creëert onveiligheid. In deze fase opereer je stevig-open. Dit betekent niet dat je arrogant wordt of doet alsof je alles weet, maar dat je jouw twijfel professioneel hanteert. Je projecteert je zenuwen niet op de ander, maar geeft objectief aan als je iets moet uitzoeken. Je houdt natuurlijk niet krampachtig vast aan een plan als het niet werkt, maar stuurt flexibel bij. En als je hulp vraagt, doe je dit vanuit regie en niet vanuit hulpeloosheid. Zo combineer je overtuigingskracht met een open, lerende houding.

Een wapen tegen het verwijt van arrogantie

Er is nog een reden om te streven naar deze combinatie. Soms kunnen mensen in een gesprek jouw houding proberen te framen als arrogantie, bijvoorbeeld om je positie te ondermijnen of vanuit weerstand tegen je advies. Het beeld van arrogantie is dat iemand denkt de waarheid in pacht te hebben en niet luistert. Als je echter consequent een stevig-open houding toont, krijgt zo’n frame niet gemakkelijk vat op je. Doordat je duidelijk leiding neemt (stevig), toon je competentie. Maar doordat je tegelijkertijd vragen stelt en oprecht luistert naar feedback (open), ontkracht je direct het verwijt van arrogantie. Het publiek ziet immers met eigen ogen dat je niet star vasthoudt aan je eigen gelijk, maar openstaat voor hun inbreng. Hierdoor ontstaat een mismatch tussen het verwijt (“hij luistert niet”) en de realiteit, waardoor het negatieve label niet blijft hangen en je effectiviteit beschermd blijft.

Conclusie

De feedback “je mag wel wat minder bescheiden worden” berust vaak op een begripsverwarring waarbij mensen denken in één continuüm. Het antwoord is niet om minder bescheiden te worden op de inhoud, want dat zou je leervermogen en de relatie schaden. Het antwoord is: blijf bescheiden op de inhoud, maar vergroot je zekerheid op het proces. Wees een gids die erkent de weg misschien niet blindelings te kennen, maar die wel stevig-open leiding geeft aan de reis.